Alerjik Rinit

Alerjik Rinit

Alerjik rinit nedir?

Alerjik rinit, halk arasında “saman nezlesi” olarak bilinen ve burun mukozasının çevresel alerjenlere karşı verdiği aşırı yanıt sonucu gelişen iltihaplanmadır. Polen, ev tozu akarları, hayvan tüyleri veya küf sporları gibi tetikleyicilerle temas eden kişinin bağışıklık sistemi normalde zararsız olan bu maddelere karşı antikor üretir . Bu bağışıklık yanıtı histamin ve diğer kimyasalların salınmasına neden olur ve burun ile üst solunum yollarında hapşırma, burun akıntısı, tıkanıklık ve kaşıntı gibi belirtiler ortaya çıkar .

Alerjik rinit, mevsimsel (yılın belirli dönemlerinde ortaya çıkan) ve perennial (yıl boyu süren) olmak üzere iki ana tipe ayrılır . Mevsimsel tip genellikle ilkbahar ve yaz aylarında polenlere bağlıdır; yıl boyu süren tip ise ev tozu akarları, hayvan tüyleri ve küf gibi iç ortamdaki alerjenlere bağlıdır .

Alerjik rinitin nedenleri

Hastalığın temelinde bağışıklık sisteminin çevresel alerjenlere karşı aşırı duyarlılık geliştirmesi yatar. Yaygın tetikleyiciler arasında şunlar vardır :

• Polenler: Çiçek, ağaç ve çimen polenleri özellikle ilkbahar‑yaz döneminde mevsimsel alerjik riniti tetikler.

• Ev tozu akarları: Yatak odasında ve kumaş yüzeylerde yaşayan mikroskobik akarlar yıl boyunca yakınmalara neden olabilir.

• Hayvan tüyleri: Kedi ve köpek gibi evcil hayvanların tüylerinde bulunan proteinler duyarlı kişilerde alerji oluşturur.

• Küf sporları: Nemli ortamlarda üreyen küf mantarları yıl boyu rinit yakınmalarına yol açabilir.

Bunlara ek olarak sigara dumanı, hava kirliliği ve güçlü kokular gibi tahriş edici faktörler de alerjik rinit belirtilerini şiddetlendirebilir. Alerji gelişiminde genetik yatkınlık, yüksek sosyoekonomik düzey ve şehir yaşamı gibi çevresel faktörler önemli rol oynar .

Alerjik rinit belirtileri

Alerjik rinitin başlıca belirtileri şunlardır:

• Burun akıntısı ve tıkanıklık: Şeffaf ve su gibi burun akıntısı, hapşırma nöbetleri ve nefes almada güçlük .

• Burun ve gözlerde kaşıntı: Burun içerisinde ve damakta kaşıntı, gözlerde sulanma ve kızarıklık (alerjik konjonktivit) görülebilir .

• Hapşırma ve geniz akıntısı: Art arda hapşırma atakları ve geniz akıntısı özellikle sabahları artar.

• Yüzde basınç ve ödem: Sinüslerin etkilenmesiyle yüz bölgesinde basınç, baş ağrısı ve yorgunluk gelişebilir .

Hastalığın kontrol altına alınmaması sinüzit, orta kulak iltihabı ve astım gibi komplikasyonların ortaya çıkmasına neden olabilir . Bu nedenle zamanında tanı ve tedavi önemlidir.

Kimler risk altındadır?

Alerjik rinit, toplumda oldukça yaygındır ve çocukluk çağından itibaren her yaşta görülebilir. Araştırmalara göre hastalığın görülme sıklığı toplumun %10‑25’i arasındadır ve genç erişkin yaş grubunda daha sık rastlanır . Ailesinde alerji veya astım öyküsü olan bireyler, yüksek sosyoekonomik düzeyde yaşayanlar ve şehir yaşamına maruz kalanlar risk altındadır .

Nasıl teşhis edilir?

Tanı koyarken öncelikle hastanın şikâyetleri ve tıbbi öyküsü değerlendirilir. Deri prik testi ve kan testleri, kişide hangi alerjenlere karşı duyarlılık olduğunu belirlemek için kullanılır . Bu testlerle tespit edilen alerjenlere yönelik kaçınma stratejileri ve tedavi planı oluşturulur. Burun içi muayenede mukozada ödem, soluk renk ve berrak sekresyon görülür.

Tedavi seçenekleri

1. Alerjenlerden kaçınma

En etkili yaklaşım, duyarlı olunan alerjenlerle teması mümkün olduğunca azaltmaktır. Ev tozu akarları için yatak ve yastıkları özel kılıflarla kaplamak, evi sık havalandırmak ve düzenli temizlik yapmak; polen mevsiminde pencereleri kapalı tutmak ve dışarıda maske kullanmak gibi önlemler önerilir .

2. İlaç tedavisi

Semptomları kontrol altına almak için doktorunuz aşağıdaki ilaçları reçete edebilir :

• Nazal kortikosteroid spreyler: Burun mukozasındaki iltihabı azaltarak en etkili semptom kontrolünü sağlar.

• Antihistaminikler: Histaminin etkisini engelleyerek hapşırma ve burun akıntısını azaltır; ağızdan tablet veya burun spreyi şeklinde kullanılabilir.

• Tuzlu su (serum fizyolojik) spreyleri: Burun içini temizleyip şişliği hafifletir ve yan etkisi yoktur.

• Dekonjestanlar: Kısa süreli kullanımda burun tıkanıklığını açar; uzun süreli kullanımı önerilmez.

• Anti‑lökotrienler: Özellikle astımı da olan hastalarda kullanılabilir.

Tedavi planı kişiye özel düzenlenmeli ve doktor kontrolünde uygulanmalıdır.

3. Alerji aşısı (immünoterapi)

Uzun süreli ve kalıcı çözüm arayan hastalar için immünoterapi (alerji aşısı) önemli bir seçenektir. Yeditepe Üniversite Hastanesi makalesi, immünoterapinin “alerjik rinitin en etkili tedavilerinden biri” olduğunu ve alerjenlere karşı tolerans geliştirerek semptomların yıllar içinde azalmasını sağladığını belirtir . Aşılar enjeksiyon veya dil altı tablet şeklinde uygulanabilir; 3‑5 yıl süren düzenli bir program gerektirir.

4. Fototerapi (Rhinolight)

Uygun hastalarda burun içi mukozaya uygulanan ultraviyole ışık tedavisi (Rhinolight) alerjik yanıtı azaltabilir. Bu yöntem, ilaç kullanamayan veya hamile hastalarda tercih edilebilir .

5. Ek tedaviler ve cerrahi seçenekler

Alerjik rinitte cerrahi genellikle gerekmez; ancak konka (burun eti) büyümesi veya septum deviasyonu gibi yapısal sorunlar semptomları artırıyorsa Konka Cerrahisi ya da Septoplasti gibi işlemler ile hava pasajı açılabilir. Burun şeklinde ciddi deformite ve solunum problemleri olan hastalar ise Estetik Burun Cerrahisi ile hem fonksiyonel hem de estetik iyileşme sağlayabilir.

Alerjik rinit ve sinüzit/astım ilişkisi

Alerjik rinit tedavi edilmezse sinüs ostiumlarının kapanmasına yol açarak sinüzit gelişimine zemin hazırlayabilir . Ayrıca astımlı hastaların yaklaşık %80’inde alerjik rinit de bulunur ve burun tıkanıklığı astım kontrolünü zorlaştırabilir. Bu nedenle her iki hastalık birlikte değerlendirilmeli ve tedavi edilmelidir.

Sıkça sorulan sorular

Alerjik rinit ne kadar sürer? Tamamen geçer mi?

Alerjik rinit kronik bir durumdur; semptomlar alerjen maruziyeti sürdükçe devam eder. İmmünoterapi gibi yöntemler uzun vadede hastalığın şiddetini azaltabilir ve bazı hastalarda kalıcı düzelme sağlayabilir . Ancak alerjenlerden kaçınma ve ilaç tedavisi ile semptomlar kontrol altına alındığı sürece yaşam kalitesi yüksek tutulabilir.

Alerjik rinitin mevsimsel ve yıl boyu süren türleri arasındaki fark nedir?

Mevsimsel alerjik rinit, genellikle bahar ve yaz aylarında çiçek ve ağaç polenlerine bağlı olarak ortaya çıkar. Perennial (yıl boyu süren) alerjik rinit ise ev tozu akarları, küf ve hayvan tüyleri gibi iç ortam alerjenlerine bağlıdır ve semptomlar yıl boyunca devam eder .

Çocuklarda alerjik rinit nasıl tedavi edilir?

Çocuklarda tedavinin temeli alerjenlerden kaçınma ve yaşa uygun ilaçlardır. Nazal kortikosteroid ve antihistaminik spreyler güvenle kullanılabilir; ancak doz ve süre mutlaka doktor tarafından belirlenmelidir. İmmünoterapi, çocuklarda da etkili bir seçenek olup yaklaşık 5 yaşından itibaren uygulanabilir. Çocuğun burun tıkanıklığı kronikleşmişse ve konka büyümesi varsa konka küçültme ameliyatı düşünülebilir.

Alerjik rinit sinüzit veya astımı tetikler mi?

Evet. Burun mukozasındaki kronik iltihap sinüslerin drenajını bozar ve sinüzit atağına yol açabilir . Alerjik rinit, astımla sıkı bir ilişki içindedir ve burun tıkanıklığı astım kontrolünü olumsuz etkileyebilir. Her iki hastalık birlikte yönetildiğinde tedavi başarısı artar.

Alerjik rinitten korunmak için neler yapılabilir?

• Ev tozu akarlarına karşı nevresim ve yastık kılıflarını haftada bir 60 °C’de yıkayın.

• Polen mevsiminde dışarı çıkarken maske ve gözlük kullanın; eve gelince kıyafetlerinizi değiştirin.

• Evcil hayvan tüylerine karşı duyarlıysanız hayvanı yatak odasına sokmayın ve HEPA filtreli süpürge kullanın.

• Küf oluşumunu önlemek için nemi kontrol edin ve banyoyu sık havalandırın.

• Sigara dumanı, parfüm ve güçlü kimyasal kokulardan uzak durun.

Alerjik rinit, yaşam kalitesini düşürse de doğru teşhis ve kişiye özel tedavi ile kontrol altına alınabilir. Duyarlı olduğunuz alerjenleri belirlemek, korunma önlemlerini almak ve gerektiğinde immünoterapi gibi kalıcı çözümlere yönelmek uzun vadede rahat nefes almanızı sağlar. Burun tıkanıklığınız yapısal bir problemden kaynaklanıyorsa Septoplasti veya Konka Cerrahisi gibi cerrahi seçenekler hakkında bilgi almak için benimle iletişime geçebilirsiniz.

Doğal ve fonksiyonel burun estetiği hakkında daha fazla bilgi için Ankara Burun Estetiği ana sayfamı ziyaret edebilir veya Ankara Doğal Burun Estetiği yazımı okuyabilirsiniz. Burun sağlığınıza yönelik farklı tedaviler ve estetik çözümler için web sitemdeki diğer içeriklere göz atmayı unutmayın.